colofon
filoles.nl is gemaakt door Rodney Ramdas.
de methode
Een les volgt vier macrofasen, afgeleid van Rosenshine: terugblik (~10%), instructiekern (~60%), zelfstandige verwerking (~20%) en afsluiting (~10%).
De instructiekern is opgedeeld in microcycli — korte blokken (doorgaans 5–10 min) rond één deelbegrip. Elke microcyclus doorloopt vier rollen, gebaseerd op het “I do / We do / You do”-model uit Hollingsworth & Ybarra's Explicit Direct Instruction (EDI, 2018):
- instructie (“ik doe”) — begripsdefinitie, max 3–4 min
- model (“wij doen”) — uitgewerkt voorbeeld, hardop denken
- begripscheck (CFU) — hinge question of mini-whiteboard-peiling, direct na het model
- verwerking_dialoog (“jullie doen”) — begeleide oefening, klassikaal gesprek
De begripscheck-stap implementeert Fisher & Frey's Checking for Understanding (2007): formatieve controle zit ingebed ín de microcyclus, niet alleen aan het einde van de les — zodat een docent een fout beeld corrigeert vóór leerlingen zelfstandig gaan oefenen.
De quizvraag- en Socratisch-gesprek-slidetypes zijn digitale varianten van diezelfde CFU-stap: een quizvraag geeft een directe klassenbrede peiling, een Socratisch gesprek een diepere (tragere) toets van begrip via argumentatie.
het parelmodel
Optioneel komt daar een tweede laag bovenop: het parelmodel van Kienstra (2016). Rosenshine regelt de kennisopbouw (terugblik, nieuw aanbieden, begrip controleren); het parelmodel beschrijft het filosoferen in de verwerkingsstappen — de dialoog in elke microcyclus en de zelfstandige verwerking. Het onderscheidt vijf lagen van filosofisch denkwerk:
- redeneren — Begrippen met elkaar verbinden; een antwoord met een reden ('omdat').
- analyseren — Een begrip uiteenleggen in onderdelen en hun samenhang.
- toetsen — Een standpunt meedenken en zo lang mogelijk verdedigen, via definities en onderscheidingen.
- kritiek maken — Tegenargumenten en tegenvoorbeelden systematisch onderzoeken.
- reflecteren — Als 'neutrale derde' reflecteren op de argumenten, het toetsingskader en de eigen toepassing ervan.
Per verwerkingsstap plant de docent een beoogde laag, een werkvorm en de mate van sturing (sterk, gedeeld, los). Na de les legt de docent de waargenomen lagen vast, op klasniveau en zonder namen. Beoogd en waargenomen blijven gescheiden. Leerlingen zien bij de zelfcheck vragen oplopend naar laag, met de naam van de laag als label.
De maximale laag per werkvorm is een eerste inschatting, geen onderzoeksdata. Alle omschrijvingen zijn in eigen woorden.
bronnen
- Fisher, D., & Frey, N. (2007). Checking for Understanding.
- Hollingsworth, J. R., & Ybarra, S. E. (2018). Explicit Direct Instruction (EDI): The power of the well-crafted, well-taught lesson (2nd ed.). Corwin.
- Kienstra, N. (2016). Effectief filosoferen in de klas (proefschrift). Uitgewerkt in Kienstra, Effectief filosoferen in de klas, hoofdstuk 5.
- Rosenshine, B. (2012). Principles of Instruction.
versie
v0.1.0 · a83b0a2 · build 14 nov 2026, 22:38