filoles.nl

eindtermen

bron: examenblad.nl · syllabus centraal examen 2027

Mens, dier en natuur

algemeen

  • #1Het vraagstuk van de relatie tussen mens, dier en natuur benaderen vanuit dierethiek en milieufilosofie, over alle vijf kwesties.T51T52T53T54
  • #2Een begripsanalyse maken van mens, dier en natuur.T51T52T53T54
  • #3Opvattingen over de relatie tussen mens, dier en natuur herkennen, uitleggen, vergelijken, toepassen en evalueren met voorbeelden of casussen.T51T52T53T54

kwestie 1

  • #4De opvattingen van Aristoteles, Descartes, Plessner en de evolutionaire opvatting (Darwin en Gruen) over het verschil tussen mens en dier; menselijk exceptionalisme, descriptief en normatief.T51T54
  • #5Gruen: de structuur van debatten over menselijk exceptionalisme, met het debat over het gebruik van gereedschappen.T51T54
  • #6Aristoteles: de mens is een dier dat kan denken; ladder van het leven, vegetatieve, sensitieve en rationele ziel.T51T54
  • #7Descartes: dieren zijn niet meer dan machines.T51T54
  • #8Plessner: het zit in de aard van de mens om cultuur te scheppen.T51T54
  • #9Evolutionaire opvatting (Darwin en Gruen): het verschil tussen mens en dier is een kwestie van gradatie; geen basis voor menselijk exceptionalisme.T51T54

kwestie 2

  • #10De opvattingen van utilisme (Singer), plichtethiek (Kant en Regan), zorgethiek (Donovan en Adams) en deugdethiek over een goede omgang met dieren.T51T54
  • #11Singer (utilisme): leed en genot van dieren wegen even zwaar als dat van mensen.T51T54
  • #12Singers argumentatie dat dieren pijn kunnen voelen.T51T54
  • #13Regan (plichtethiek): elk wezen met ervaring-van-het-leven heeft rechten en mag nooit louter als middel worden gebruikt.T51T54
  • #14Donovan en Adams (zorgethiek): we hebben andere plichten naar huisdieren dan naar andere dieren, vanwege de band die we met ze hebben.T51T54
  • #15Nussbaum (deugdethiek): elk dier moet zich kunnen ontplooien naar zijn eigen aanleg.T51T52T53T54

kwestie 3

  • #16De opvattingen van antropocentrisme, biocentrisme (Taylor), ecocentrisme (Leopold) en Vogel over wat natuur is en hoe mensen zich tot de natuur verhouden; morele cirkel, intrinsieke en instrumentele waarde.T52T53T54
  • #17Taylor (biocentrisme): alle levende wezens behoren tot de morele cirkel; teleologisch centrum van leven, vier plichten.T52T53T54
  • #18Leopold (ecocentrisme): waarde toekennen aan de ecosfeer en al haar levende en niet-levende onderdelen; landethiek.T52T53T54
  • #19Vogel: afstappen van het concept 'natuur' en spreken over onze omgeving, inclusief de bebouwde wereld.T52T53T54
  • #20Vogels argumentatie dat natuur en cultuur niet helder te onderscheiden zijn.T52T53T54

kwestie 4

  • #21De opvattingen van ecolibertarisme, liberaal-egalitarisme (Pogge), eco-autoritarisme (Ophuls) en communalisme (Bookchin) over de inrichting van de samenleving; individuele verantwoordelijkheid en de tragedie van de meent (Hardin).T52T53T54
  • #22Ecolibertarisme: milieuproblemen zo veel mogelijk via de markt oplossen; eigendomsrechten, nachtwakersstaat.T52T53T54
  • #23Pogge (liberaal-egalitarisme): natuurlijke hulpbronnen rechtvaardig verdelen; Rawls, klimaatrechtvaardigheid.T52T53T54
  • #24Ophuls (eco-autoritarisme): liberale democratieën kunnen milieuproblemen niet oplossen; daarvoor is een autoritair systeem nodig.T52T53T54
  • #25Bookchin (communalisme): ecologische problemen komen voort uit hiërarchie en dominantie.T52T53T54

kwestie 5

  • #26De opvattingen van ecomodernisme, ecofeminisme (Plumwood), lokalisme (Berry) en anti-imperialisme (Shiva) over oplossingen voor milieu- en klimaatproblemen.T53T54
  • #27Ecomodernisme: technologie kan klimaatproblemen aanpakken zonder verlies van levensstandaard; ontkoppeling, 'technological fix'.T53T54
  • #28Berry (lokalisme): lokale gemeenschappen en kleinschalige landbouw als duurzaam en eerlijk alternatief voor de globaliserende economie.T53T54
  • #29Shiva (anti-imperialisme): natuurbescherming vraagt sociale rechtvaardigheid, bio- en culturele diversiteit en een holistische benadering.T53T54
  • #30Plumwood (ecofeminisme): het rationalisme is bepalend voor de onderdrukking van vrouwen en van de natuur; kritiek op het dualisme.T53T54