eindtermen
bron: examenblad.nl · syllabus centraal examen 2027
De vraag naar de mens in relatie tot techniek en wetenschap
algemeen
- #1De vraag naar de mens benaderen vanuit de rol van wetenschap en techniek, over alle vier kwesties en de afsluiting.
- #2Een begripsanalyse maken van 'het wezen van de mens', 'lichaam' en 'techniek': definities, vooronderstellingen, implicaties.
- #3Manieren waarop wetenschap en techniek de vraag naar de mens beïnvloeden herkennen, uitleggen, vergelijken, toepassen en evalueren met casussen.
- #4De vraag naar het wezen van de mens opvatten als mensbeeld of als bestaanservaring; eerste- en derdepersoonsperspectief; empirisch tegenover fenomenologisch en existentialistisch; de ethische dimensie.
kwestie 1
- #5De opvattingen van Descartes, Sheets-Johnstone, Plessner, De Beauvoir en Fanon over de mens en de rol van het lichaam uitleggen, vergelijken, toepassen en evalueren.
- #6Sheets-Johnstone: de mens als reflecterend, bewegend lichaam; fenomenologie van de dans, pre-reflectief, lichaamsschema.
- #7Plessner: excentrische positionaliteit, de drie antropologische wetten, lachen en wenen.
- #8De Beauvoir en Fanon: de mens staat lichamelijk in verhouding tot anderen; medewereld, lichaamsschema, culturele vorming van de vrouw, de blik van anderen.
kwestie 2
- #9Hoe wetenschap en techniek het mensbeeld veranderen: metaforen, historische contingentie, het brein als computer en de kritiek daarop, 4E-cognitie.
- #10Metaforen en ervaringen beïnvloeden elkaar: oriënterende en ontologische metaforen, historische contingentie.
- #11Functionalistisch cognitivisme (Swaab: wij zijn ons brein, het brein als computer) en de evaluatie ervan door Dreyfus en het connectionisme.
- #124E-cognitie: denken is embodied, embedded, extended (Clark & Chalmers) en enactive (Noë).
kwestie 3
- #13Of het wezen van de mens verandert door de omgang met techniek: Clark, Kockelkoren, Verbeek en De Mul.
- #14Clark: mensen zijn van nature technologische wezens (natural-born cyborgs); interface, cyborg, dynamische apparaten.
- #15Kockelkoren: techniek verandert de zintuiglijke ervaring; decentreren en recentreren, inlijving.
- #16Verbeek: techniek transformeert het moreel handelingsvermogen.
- #17De Mul: hedendaagse techniek verandert de menselijke identiteit; humanisme en scenario's.
kwestie 4
- #18Grensvervagingen rond de mens (Haraway) en ethische, kentheoretische en wetenschapsfilosofische kanttekeningen daarbij.
- #19De grens tussen mens en dier vervaagt: ecologisch denken, mesh, plantenneurobiologie (Morton); dieren in onderzoek (Despret).
- #20De grens tussen levend en niet-levend vervaagt: actor-netwerktheorie (Latour), niet-bewuste cognitie en cognitieve assemblages (Hayles); verantwoordelijkheid.
- #21De grens tussen fysiek en niet-fysiek vervaagt: intra-actie (Barad), dataïsme en techno-humanisme (Harari), het else (Rasch).
afsluiting
- #22Het blijvende belang van de filosofische vraag naar de mens: utopische standplaats, grensvervagingen, techniek en wetenschap.